Η καστροπολιτεία του Μυστρά

γράφει ο Χάρης Βενιανάκης

Μυστράς, το ερημωμένο κάστρο που φυλά τη βυζαντινή παράδοση στην Ελλάδα.
Όταν κανείς επισκέπτεται το Μυστρά μένει έκπληκτος από την ιστορία που κουβαλά αυτός ο λόφος, την υπέροχη θέση του αλλά και τα κτίσματα που μαρτυρούν την αίγλη και τις χρυσές εποχές που έζησε η καστροπολιτεία.

Κτισμένος πάνω σ’ έναν απότομο λόφο, αποκομμένο από τον Ταΰγετο, ο Μυστράς αποτέλεσε ένα δυσπρόσιτο και πολύ ασφαλές καταφύγιο για τους κατοίκους του. Το κάστρο κτίστηκε από τον Γουλιέλμο Β' Βιλλαρδουίνο το 1249, αφού πρώτα ο Μοριάς είχε πέσει στα χέρια των Φράγκων. Ο άρχοντας επέλεξε το λόφο λόγω της θέσης (βλέπει στο λακωνικό κάμπο) και της μορφολογίας του, και όπως λέει το χρονικό του Μορέως: "Βουνίν εύρε παράξενο, απόκομμα εις όρος, κάστρον εποίκεν αφηρόν, Μυθράν ονομασέν το."

Το κάστρο είναι γεμάτο από κτίρια που άφησαν πίσω τους μεγάλες οικογένειες αρχόντων,  όπως οι Κατακουζηνοί και οι Παλαιολόγοι. Το επιβλητικό παλάτι στο κέντρο του λόφου είναι το μεγαλύτερο κτίσμα και αποτελεί πολύ σημαντική πηγή πληροφοριών για την γοτθική και τη βυζαντινή αρχιτεκτονική. Κτίστηκε αρχικά από τους Κατακουζηνούς και ύστερα οι Παλαιολόγοι πρόσθεσαν τη μεγάλη αίθουσα του θρόνου και τα γραφεία.

Επίσης δεν μπορώ να μην αναφερθώ στις εκκλησίες που είναι εξάλλου το κύριο χαρακτηριστικό όχι μόνο του Μυστρά αλλά και της βυζαντινής κουλτούρας. Η Μητρόπολη του Αγίου Δημητρίου είναι μια τρίκλιτη που συνδυάζει τον σταυροειδή ρυθμό με πέντε τρούλους και στην οποία σύμφωνα με την παράδοση στέφθηκε ο τελευταίος αυτοκράτορας του βυζαντίου Κωνσταντίνος ΙΑ Παλαιολόγος. Εξίσου γνωστή είναι και  η Μονή της Παντάνασσας που λειτουργεί μέχρι σήμερα. Λέγεται πως εκεί έχει ταφεί η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, σύζυγος του Κωνσταντίνου ΙΑ Παλαιολόγου.

Ο Μυστράς είναι σήμερα ένας λόφος βόρεια της Σπάρτης γεμάτος από στοιχεία που μαρτυρούν το παρελθόν της περιοχής, τους ανθρώπους που πέρασαν και τη συμβολή τους στη δημιουργία μιας καστροπολιτείας που αγγίζει το επίπεδο του μύθου.

 Άρα δίκαια μπορούμε να μιλάμε για το Μυστρά ως "το κύκνειο άσμα" της βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Μουσείο Υδροκίνησης

γράφει η Δήμητρα Κομιανού 

  To υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης στη Δημητσάνα είναι ένα θεματικό μουσείο που προβάλλει τη σημασία της υδροκίνησης στην παραδοσιακή κοινωνία, παρουσιάζοντας τις βασικές προβιομηχανικές τεχνικές που χρησιμοποιούν το νερό ως κύρια πηγή ενέργειας για την παραγωγή διαφόρων προϊόντων.

Το Μουσείο Υδροκίνησης άνοιξε στο κοινό το καλοκαίρι του 1997. Στη Δημητσάνα των 8000 κατοίκων είχαν απομείνει μόλις 400 άτομα ενώ το φαράγγι βρισκόταν σε πλήρη εγκατάλειψη όταν, το 1986, το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα της ΕΤΒΑ (το σημερινό Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς) ξεκίνησε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα εθνολογικής έρευνας και αρχιτεκτονικής αποτύπωσης, που ολοκληρώθηκε με τη δημιουργία του Υπαίθριου Μουσείου Υδροκίνησης.

Στα κτίρια που το αποτελούν περιλαμβάνονται παλιά παραδοσιακά εργαστήρια, όπως μία νεροτριβή, όπου έπλεναν τα υφαντά (υφάσματα και χαλιά).

Υπάρχει επίσης ένας αλευρόμυλος  με οριζόντια φτερωτή, μαζί με την κατοικία του μυλωνά, για το άλεσμα των σπόρων.

Το βυρσοδεψείο, με την κατοικία του βυρσοδέψη, όπου εκεί φαίνονται όλα τα στάδια επεξεργασίας των δερμάτων.Έξω συναντάμε και ένα ρακοκάζανο για την παραγωγή τσίπουρου που γινόταν κάθε χρόνο μετά το τέλος του τρύγου.

Υπάρχει και ένας μπαρουτόμυλος, όπου γινόταν η παραγωγή μπαρούτης. Το μουσείο αναπαριστά τον τύπο του μπαρουτόμυλου με κοπάνια, που χρησιμοποιήθηκε στη Δημητσάνα κατά την ελληνική επανάσταση και έως τις αρχές του 20ού αιώνα, ο οποίος στην Ευρώπη είχε εξαφανιστεί από τον 18ο αιώνα.

Το μουσείο έχει ιδιαίτερα υψηλή επισκεψιμότητα, κυρίως από σχολικές ομάδες, και έχει τιμηθεί με το βραβείο Europa Nostra, ενώ το 2003 συμπεριλήφθηκε σε φυλλάδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τα 27 πιο επιτυχημένα έργα στην Ελλάδα που συγχρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση.